ทำธุรกิจกับเพื่อนโดยไม่จดทะเบียน ต้องตกลงอะไรกันบ้าง

ตกลงทำธุรกิจด้วยกันก็เป็นหุ้นส่วนกันแล้ว

การทำธุรกิจด้วยกันโดยไม่จดทะเบียนสามารถทำได้ในแบบที่เรียกว่า ห้างหุ้นส่วนสามัญแบบไม่จดทะเบียน ซึ่งเกิดขึ้นทันทีที่ตกลงลงหุ้นทำกิจการร่วมกันเพื่อแบ่งกำไร และต่อให้ไม่เคยเขียนอะไรเป็นเอกสาร ก็เป็นหุ้นส่วนกันตามกฎหมายแล้ว

ปัญหาอยู่ที่เมื่อไม่ได้ระบุเป็นเอกสาร ข้อตกลงทั้งหมดจะเป็นไปตามที่กฎหมายกำหนด ซึ่งอาจไม่ตรงกับที่ทั้งสองฝ่ายต้องการจริงๆ เช่น คิดว่าแบ่งคนละครึ่ง แต่กฎหมายแบ่งตามสัดส่วนที่ลงหุ้น หรือคิดว่าต้องปรึกษากันก่อนใช้เงิน แต่กฎหมายให้ทุกคนจัดการได้

ลงหุ้น ส่วนแบ่ง และอำนาจจัดการ ถ้าไม่ตกลงกฎหมายกำหนดให้อย่างไร

เรื่องพื้นฐานสามเรื่องที่ต้องรู้ก่อนเริ่มธุรกิจร่วมกัน มีดังนี้

1. ลงหุ้นได้ทั้งเงิน ทรัพย์สิน หรือแรงงาน แต่ทรัพย์สินและแรงงานต้องตีราคาตกลงกันไว้ ไม่อย่างนั้นจะได้เถียงกันทีหลังว่าแรงของใครมีค่าเท่าไหร่
2. ถ้าไม่ตกลงเรื่องส่วนแบ่ง กฎหมายให้แบ่งตามสัดส่วนที่ลงหุ้น ซึ่งไม่ใช่คนละครึ่งเสมอไป
3. ถ้าไม่ตกลงเรื่องอำนาจจัดการ หุ้นส่วนทุกคนมีสิทธิจัดการกิจการได้ นั่นคือฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งสามารถก่อหนี้ในนามร้านได้โดยไม่ต้องรอให้อีกฝ่ายตกลงด้วย

ทั้งสามเรื่องนี้เป็นเหตุผลว่าทำไมควรเขียนข้อตกลงไว้เองตั้งแต่ต้น แทนที่จะปล่อยให้เป็นไปตามค่าเริ่มต้นของกฎหมาย

ข้อสำคัญที่สุด หุ้นส่วนรับผิดในหนี้ไม่จำกัดจำนวน

ข้อสำคัญที่สุดที่ต้องรู้ก่อนตัดสินใจ คือหุ้นส่วนทุกคนรับผิดในหนี้ของกิจการร่วมกันโดยไม่จำกัดจำนวน ซึ่งหมายความว่าทรัพย์สินส่วนตัวของเราก็มีสิทธิถูกนำไปชำระหนี้ของกิจการด้วย ไม่ได้จำกัดอยู่แค่เงินที่ลงหุ้นไว้

ข้อนี้เชื่อมโยงกับเรื่องอำนาจจัดการ เพราะถ้าหุ้นส่วนคนหนึ่งก่อหนี้ในนามร้าน หนี้นั้นก็เป็นหนี้ของกิจการที่หุ้นส่วนทุกคนต้องรับผิดร่วมกัน ถ้าไม่ต้องการรับความเสี่ยงนี้ ทางออกคือจดทะเบียนเป็นบริษัทจำกัด ส่วนห้างหุ้นส่วนจำกัดยังต้องมีหุ้นส่วนอย่างน้อยหนึ่งคนที่รับผิดไม่จำกัดจำนวน

เรื่องที่ควรตกลงเป็นหนังสือตั้งแต่วันแรก

ข้อตกลงหุ้นส่วนที่เขียนไว้ชัดเจนช่วยลดเรื่องที่ต้องเถียงกันทีหลัง ควรครอบคลุมหัวข้อต่อไปนี้อย่างน้อย

1. ข้อมูลของหุ้นส่วนทุกคน และชื่อ ลักษณะ และสถานที่ของกิจการ
2. สิ่งที่แต่ละคนลงหุ้น เป็นเงิน ทรัพย์สิน หรือแรงงาน พร้อมราคาที่ตีกันไว้
3. ส่วนแบ่งกำไร และวิธีรับภาระเมื่อกิจการขาดทุน
4. อำนาจจัดการ ใครสั่งสินค้า ใครเบิกเงินจากบัญชีได้ และเรื่องไหนต้องได้รับความยินยอมจากทั้งสองฝ่าย
5. วิธีการขอถอนตัวของหุ้นส่วน และวิธีตีราคาส่วนของผู้ที่ถอนตัว
6. กรณีหุ้นส่วนเสียชีวิต และวิธีตีราคาและจ่ายคืนให้ทายาทหากต้องการให้อีกคนทำกิจการต่อ

ข้อควรระวังคือให้ตกลงเป็นหนังสือครบทั้งส่วนแบ่งกำไร อำนาจใช้เงิน และเรื่องไหนต้องได้รับความยินยอมจากทั้งสองฝ่าย อย่าปล่อยให้เป็นความเข้าใจร่วมกันโดยไม่ได้จดไว้

คิดเผื่อวันเลิกไว้ตั้งแต่วันเริ่ม และเรื่องภาษี

เรื่องที่คนมักไม่อยากคุยตอนเริ่มธุรกิจคือวันที่ต้องแยกย้าย แต่เป็นเรื่องที่ควรคุยก่อนที่ความสัมพันธ์จะแย่ลง ทั้งกรณีหุ้นส่วนขอถอนตัว และกรณีหุ้นส่วนเสียชีวิต ซึ่งตามกฎหมาย ห้างที่มีหุ้นส่วนสองคนจะเลิกกันทันทีเมื่อคนหนึ่งเสียชีวิต

ถ้าอยากให้อีกคนทำกิจการต่อได้ ต้องเขียนวิธีตีราคาและจ่ายคืนทายาทไว้ล่วงหน้า

เรื่องสุดท้ายคือภาษี ห้างหุ้นส่วนสามัญแบบไม่จดทะเบียนเป็นหน่วยภาษีแยกต่างหาก ต้องยื่นภาษีในนามห้างด้วย จึงแนะนำให้ปรึกษานักบัญชีเพิ่มเติมอีกทาง

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเมื่อทำธุรกิจกับเพื่อน

ความไว้ใจกันเป็นจุดเริ่มต้นที่ดีของธุรกิจ แต่ไม่ควรเป็นสิ่งเดียวที่รองรับการตกลง ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยมีดังนี้

1. ตกลงปากเปล่าว่าแบ่งคนละครึ่ง โดยไม่รู้ว่ากฎหมายแบ่งตามสัดส่วนที่ลงหุ้น
2. ไม่ตีราคาแรงงานหรือทรัพย์สินที่ลงหุ้น ทำให้เถียงกันทีหลังว่าใครลงอะไรเท่าไหร่
3. ไม่กำหนดอำนาจใช้เงิน ทำให้หุ้นส่วนคนหนึ่งหยิบเงินในบัญชีไปใช้หรือก่อหนี้ในนามร้านได้โดยอีกคนไม่รู้
4. ไม่คิดเผื่อวันที่ต้องแยกย้าย ทั้งกรณีถอนตัวและกรณีหุ้นส่วนเสียชีวิต
5. ไม่รู้ว่าทุกคนต้องรับผิดในหนี้ของกิจการโดยไม่จำกัดจำนวน จนกระทั่งเกิดหนี้ขึ้นแล้ว

เกือบทุกข้อแก้ได้ด้วยการนั่งคุยและเขียนข้อตกลงให้ครบก่อนลงเงินก้อนแรก

ทำสัญญาเข้าหุ้นส่วนบน Kontrax

แบบสัญญาเข้าหุ้นส่วนบน Kontrax ร่างโดยนักกฎหมาย ให้ตกลงเรื่องที่กล่าวมาครบในฉบับเดียว ตั้งแต่การลงหุ้น ส่วนแบ่ง อำนาจจัดการ ไปจนถึงทางออกในวันที่ต้องแยกย้าย ทั้งสองฝ่ายลงนามออนไลน์ด้วยรหัสยืนยันทาง SMS และได้ไฟล์ PDF ฉบับที่ลงนามแล้วเก็บไว้ หากต้องการเปลี่ยนข้อตกลงภายหลังก็ทำเป็นสัญญาแก้ไขเพิ่มเติมได้

สัญญาฉบับนี้ไม่ได้ทำให้ความรับผิดในหนี้ของกิจการโดยไม่จำกัดจำนวนหมดไป หากไม่ต้องการความเสี่ยงนี้ ให้พิจารณาจดทะเบียนเป็นบริษัทจำกัด ส่วนห้างหุ้นส่วนจำกัดยังต้องมีหุ้นส่วนอย่างน้อยหนึ่งคนที่รับผิดไม่จำกัดจำนวน เริ่มสมัครและทำสัญญาฉบับแรกได้ฟรี ไม่ต้องใช้บัตรเครดิต

คำถามที่พบบ่อย